Yemek Masası Ölçüleri Nasıl Belirlenir: Kişi Sayısı, Boşluk ve Sandalye
Yemek masası çoğu zaman görünüşüne göre seçilir, ölçüsü ise mağazada gözle tahmin edilir. Eve geldiğinde ya sandalyeler geri çekilemez, ya kalabalık bir akşamda iki kişi köşeye sıkışır, ya da masa odanın ortasında yürüyüşü kesen bir engele dönüşür. Bu yazı, yemek masasını kişi sayısına ve odanın gerçek ölçüsüne göre seçmek için kullanılan temel ölçüleri, masa formlarının farklarını ve sandalye, malzeme ve vitrin kararlarında nelere bakılacağını anlatıyor.
Önce Oda, Sonra Masa
Masa ölçüsü, masanın kendisinden değil etrafında kalan boşluktan belirlenir. Bir sandalyeye oturmak ve kalkmak için sandalyenin masadan geri çekilebilmesi, arkasından da bir kişinin geçebilmesi gerekir. Bu yüzden masa seçerken ilk yapılacak iş, yemek alanının duvar-duvar ölçüsünü almak ve bu alanın içinde masanın her kenarından ne kadar boşluk kalacağını hesaplamaktır.
Mobilya yerleşiminde yaygın kabul gören ölçüler şöyledir:
- Masa kenarından duvara ya da başka bir mobilyaya, arkasından geçiş olmayan tarafta: en az 75-80 cm. Bu mesafe sandalyenin geri çekilip kişinin kalkabilmesi için gereklidir.
- Arkasından geçiş olan tarafta: 90-110 cm arası. Oturan birinin arkasından tabak taşıyan birinin rahat geçebilmesi bu aralıkla mümkün olur.
- Masa ile vitrin, konsol ya da büfe arasında: çekmece ve kapakların açılabileceği düşünülerek en az 90 cm.
Bu ölçüleri pratik bir formüle çevirmek mümkündür: odanın masaya ayrılabilecek uzunluğundan iki tarafın boşluğunu çıkarın, kalan ölçü masanın alabileceği en fazla uzunluktur. Örneğin 3,6 metrelik bir alanda iki tarafta 80'er santim boşluk bırakılırsa masa uzunluğu en fazla 2 metre olabilir. Arka tarafta geçiş varsa bu hesap daha da daralır.
Yemek alanı salonun bir parçasıysa, masanın oturma grubuyla arasındaki yürüme aksı da hesaba katılmalıdır. Salondaki yürüme akslarının nasıl planlanacağını küçük salon planlama yazımızda anlatmıştık; aynı mantık yemek alanı için de geçerlidir.
Kişi Başına Ne Kadar Masa Gerekir
Bir kişinin rahat yemek yiyebilmesi için masa kenarında yaklaşık 60 cm genişlik gerekir; kolların birbirine değmediği, tabak ve bardağın rahatça durduğu ölçü budur. Daha ferah bir düzen isteniyorsa 70 cm kullanılır. Derinlik açısından, karşılıklı oturan iki kişinin tabakları ve ortaya konan servis tabakları için masa genişliğinin 80 cm'nin altına düşmemesi, rahat kullanım için 90-100 cm olması önerilir.
| Kişi sayısı | Dikdörtgen masa (yaklaşık) | Yuvarlak masa çapı (yaklaşık) | Kare masa (yaklaşık) |
|---|---|---|---|
| 2 kişi | 70 x 80 cm | 75-80 cm | 75 x 75 cm |
| 4 kişi | 120-140 x 80-90 cm | 100-110 cm | 90-100 x 90-100 cm |
| 6 kişi | 160-180 x 90 cm | 120-140 cm | Önerilmez |
| 8 kişi | 200-240 x 90-100 cm | 150-160 cm | 140 x 140 cm |
| 10 kişi | 260-280 x 100 cm | Önerilmez | Önerilmez |
Tablodaki ölçüler, masa uçlarına da birer kişi oturtulduğu varsayımıyla hazırlanmış genel aralıklardır. Masa ayaklarının konumu bu hesabı değiştirir: köşelerde dört ayağı olan bir masada uç kısımlara oturan kişinin dizleri ayağa çarpabilir, uzun kenarda ayağa denk gelen sandalye yeri kaybolabilir. Orta ayaklı ya da ayakları içeri çekilmiş masalarda aynı ölçüye bir kişi daha sığdırmak çoğu zaman mümkün olur.
Masa Formu: Dikdörtgen, Yuvarlak, Oval, Kare
Dikdörtgen
En yaygın formdur ve dikdörtgen odalara doğal olarak uyar. Kalabalık sofralarda en fazla kişiyi oturtur, uzun kenarı duvara paralel yerleştirildiğinde odada düzenli bir akış bırakır. Dar ve uzun yemek alanlarında neredeyse tek mantıklı seçenektir.
Yuvarlak
Köşesi olmadığı için dar alanlarda geçişi kolaylaştırır ve herkesin birbirini görebildiği bir sofra kurar. Dört kişilik ailelerde ve kare odalarda iyi çalışır. Çap büyüdükçe masanın ortası kullanılmaz hale gelir; karşıdaki kişiye ulaşmak zorlaşır ve servis tabakları için döner tabla gibi çözümler gerekir.
Oval
Dikdörtgenin kapasitesini yuvarlağın yumuşak köşeleriyle birleştirir. Köşelerin olmaması, özellikle küçük çocuklu evlerde ve geçiş alanına yakın masalarda çarpma riskini azaltır. Aynı uzunluktaki dikdörtgen bir masaya göre uçlarda biraz daha az yer sunar.
Kare
Dört kişi için dengeli bir sofra sağlar ama altı kişiye çıkmak zordur. Büyük kare masalar, ortada ulaşılamayan geniş bir alan bıraktığı için genelde verimsizdir.
Açılır Masa: Ne Zaman Mantıklı
Yılın çoğunda dört kişilik, bayramlarda ve misafirlikte sekiz kişilik bir sofraya ihtiyaç duyan evler için açılır masa iyi bir çözümdür. Ancak açılır masa seçerken yalnızca kapalı ölçüye değil açık ölçüye göre oda hesabı yapılmalıdır: masa açıldığında iki tarafta yeterli boşluk kalmıyorsa, uzatma parçası kâğıt üzerinde kalır.
Açılır masalarda şunlara bakın:
- Açılma mekanizması: Kızaklı sistemin tek kişi tarafından zorlanmadan açılıp kapanabilmesi, uzatma tablasının masanın içinde mi yoksa ayrı bir yerde mi saklandığı.
- Birleşim yeri: Uzatma parçası takıldığında tablalar arasında yükseklik farkı ya da belirgin bir aralık kalıp kalmadığı.
- Renk uyumu: Masif ahşap ve kaplama masalarda, sürekli ışık alan ana tabla ile çoğunlukla kapalı duran uzatma parçası zamanla farklı ton alabilir.
- Ayak konumu: Açık haldeyken ayakların sandalye yerlerine denk gelip gelmediği.
Masa Yüksekliği ve Sandalye Uyumu
Standart yemek masası yüksekliği 74-76 cm aralığındadır. Sandalye oturma yüksekliği ise genelde 45-48 cm olur. Rahat bir oturuş için oturma yüzeyi ile masa tablasının alt yüzü arasında yaklaşık 25-30 cm fark bulunmalıdır; bu aralık hem dizlere yer açar hem de kolların masaya doğal bir açıyla uzanmasını sağlar. Masa tablasının altında kasa (etek) varsa, ölçü tablanın üst yüzünden değil kasanın alt kenarından alınmalıdır; kalın kasalı masalarda kollu sandalyeler masanın altına girmeyebilir.
Sandalye genişliği de masa kapasitesini doğrudan etkiler. Oturma genişliği 45 cm olan bir sandalye ile 55 cm olan kollu bir sandalye aynı masada farklı sayıda kişi oturtur. Masa ve sandalyeyi ayrı ayrı seçiyorsanız, sandalye genişliğini masa uzunluğuna bölerek kaç sandalyenin rahatça sığacağını kontrol edin; sandalyeler arasında en az 10-15 cm boşluk kalması, oturup kalkarken yandakinin rahatsız olmamasını sağlar.
Döşemeli sandalyelerde kumaş seçimi, koltukta olduğu gibi aşınma dayanımı ve temizlenebilirlik açısından önemlidir; yemek sırasında dökülen yağ ve sos lekeleri, salon koltuğuna göre çok daha sık yaşanır. Koltuk kumaşlarında kullanılan Martindale değeri ve temizlik kodları, sandalye döşemesi için de aynı şekilde sorulabilir.
Tabla Malzemesi
| Malzeme | Güçlü yönü | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Masif ahşap | Zımparalanıp yenilenebilir, uzun ömürlü | Sıcak tencere ve su halkası izi bırakabilir; yağ ya da vernik bakımı gerekir |
| Ahşap kaplama (MDF üzeri) | Masif görünümü daha hafif ve ekonomik sunar | Kaplama ince olduğu için derin çizik onarılamaz; kenar bantlarına bakılmalı |
| Lake | Düzgün, renkli ve parlak yüzey | Darbe ve çizik izi belirgin görünür; parlak lake parmak izi tutar |
| Cam | Mekânı ferah gösterir, kolay silinir | Temperli olmalı; ses yapar, leke ve parmak izi görünür |
| Seramik veya sinterlenmiş taş | Isıya ve çizilmeye dayanıklı | Ağırdır; kenar darbesinde kırılabilir, taşıma ve montaj özen ister |
| Mermer | Doğal desen, serin yüzey | Gözenekli yapısı nedeniyle asitli lekeleri emer, düzenli koruma ister |
Taş ve seramik tablalar mutfak tezgâhlarındaki malzemelere benzer davranır; mutfakta tezgâh için verilen bir malzeme kararını masada da tekrarlamak, bakım alışkanlıklarını tek bir malzemede toplamak açısından pratik olabilir.
Yemek Odası Takımı mı, Ayrı Parçalar mı
Masa, sandalye, vitrin ve konsolu aynı seriden bir takım olarak almak, renk ve malzeme uyumunu garanti eder ve karar sürecini kısaltır. Ayrı parçalarla kurulan bir yemek alanı ise daha kişisel bir görünüm verir ama ahşap tonları, metal renkleri ve oranlar arasında uyum kurmak daha fazla deneme gerektirir.
Takım alırken en sık yapılan hata, takımın tüm parçalarını odanın kapasitesine bakmadan almaktır. Küçük bir yemek alanında masa, altı sandalye, vitrin ve konsolun bir arada kullanılması, parçaların önündeki boşlukları ortadan kaldırır. Bu durumda takımın yalnızca masa ve sandalyelerini alıp vitrin yerine duvara monte bir raf ya da daha sığ bir konsol kullanmak alanı rahatlatır. Birçok üretici takımları parça parça da satar; satın almadan önce hangi parçaların tek başına alınabildiğini sormak seçenekleri genişletir.
Fiyat ve model araştırmasını mağazaya gitmeden başlatmak da mümkündür. Ankara Siteler gibi mobilya bölgelerindeki üreticilerin bir kısmı yemek odası modellerini kategoriye göre fiyat aralıklarıyla birlikte internette listeliyor; örneğin hekahome.com gibi sitelerde yemek odası, yatak odası ve koltuk takımı kategorilerinin güncel fiyat aralıkları ile mağaza adresleri bir arada görülebiliyor. Bu tür listeler bütçe aralığını belirlemeye yardım eder; masa ölçüsünü, tabla malzemesini ve sandalye genişliğini ise yine ürünü yerinde görüp ölçerek doğrulamak gerekir. Siteler'de mağaza gezerken iskelet, birleşim ve malzeme açısından nelere bakılacağını Siteler'den mobilya alırken dikkat edilecek noktalar yazımızda anlatmıştık.
Bank ve Karışık Oturma Düzeni
Masanın bir kenarında sandalye yerine bank kullanmak, özellikle duvara yaslanan tarafta yer kazandırır. Bankın arkasından geçiş olmadığı için masa duvara daha yakın konumlanabilir; sandalyenin geri çekilmesi için gereken boşluğun bir kısmı kazanılmış olur. Çocuklu evlerde bank, sandalye sayısına bağlı kalmadan birkaç kişinin daha sığabilmesini de sağlar.
Bankın dezavantajı, ortada oturan kişinin kalkmak için yanındakileri kaldırmak zorunda kalmasıdır. Bu yüzden bank uzunluğunun masa uzunluğundan biraz kısa tutulması ve uçlarda rahat giriş çıkış alanı bırakılması önerilir. Sırtlı ya da sırtsız bank seçimi de kullanım süresine bağlıdır: uzun sofralarda sırtsız bir bank, kısa sürede yorucu hale gelebilir. Duvara sabitlenmiş, altı sandıklı gömme banklar ise hem oturma hem depolama alanı sunar; bu tür bir çözüm düşünülüyorsa ölçüler tadilat aşamasında marangozla birlikte belirlenmelidir.
Vitrin ve Konsol Ölçüleri
Yemek odası vitrinleri ve konsolları genelde 40-50 cm derinliktedir. Kapaklı bir konsolun önünde kapakların açılması ve bir kişinin önünde durabilmesi için yaklaşık 90 cm boşluk gerekir. Masa ile konsol arasındaki mesafe bu ölçünün altına düşerse, sofradaki biri kalkmadan konsolun kapağı açılamaz.
Vitrinin yüksekliği, tavan yüksekliği ve pencere konumuyla birlikte düşünülmelidir. Pencerenin yanındaki duvara yerleştirilen yüksek bir vitrin, gün ışığını kesebilir; alçak bir konsol ise üzerine lamba ya da dekoratif obje konulmasına imkân verir. Vitrinin içini aydınlatmak istiyorsanız, prizin vitrinin arkasına mı yanına mı geleceğini elektrik tesisatı planlanırken belirlemek iyi olur.
Aydınlatma ve Masa Konumu
Yemek masasının üzerindeki sarkıt armatür, masanın merkezine göre konumlanır. Masa yeri kesinleşmeden tavandan armatür çıkışı alınırsa, sarkıt masanın ortasına değil kenarına düşebilir. Sarkıtın alt kenarı ile tabla arasında genelde 70-85 cm mesafe bırakılır; bu aralık hem karşıdaki kişiyle göz temasını kesmez hem de ışığın masaya toplanmasını sağlar. Uzun dikdörtgen masalarda tek büyük armatür yerine iki ya da üç küçük sarkıt, ışığı masanın boyunca daha eşit dağıtır.
Satın Almadan Önce Kontrol Listesi
- Yemek alanının duvar-duvar ölçüsü ve geçiş olan tarafların işaretlendiği basit bir kroki
- Her gün kaç kişi, en kalabalık günlerde kaç kişi oturacağı
- Açılır masa düşünülüyorsa açık haldeki ölçünün odaya sığıp sığmadığı
- Masa ayaklarının konumu ve sandalye yerlerine etkisi
- Sandalye oturma yüksekliği ile masa kasası arasındaki boşluk
- Tabla malzemesinin sıcak, su ve çizilmeye karşı davranışı
- Vitrin ya da konsol önünde kalacak boşluk
- Masanın kapıdan, asansörden ve merdivenden geçip geçmeyeceği; tablanın sökülebilir olup olmadığı
Son madde çoğu zaman teslim günü hatırlanır. Tek parça büyük bir tabla, özellikle dar merdivenli eski binalarda eve giremeyebilir. Satın alma sırasında tablanın ve ayakların ayrı taşınıp evde birleştirilip birleştirilemeyeceğini sormak, bu sürprizi önler.
Kararı kolaylaştırmanın en basit yolu, seçtiğiniz masanın ölçüsünü kâğıt bantla yere işaretleyip birkaç gün o alanda yaşamaktır. Sandalyelerin çekildiği alanı da bantla işaretlediğinizde, kataloğa bakarak göremeyeceğiniz sıkışmalar kendiliğinden ortaya çıkar.